Электр қондырғысын қабылдау-тапсыру сынақтары: кезеңдері мен растаушы құжаттары

Электр қондырғысын қабылдау-тапсыру сынақтары: кезеңдері мен растаушы құжаттары
Қабылдау-тапсыру сынақтары жалпы жұмыс қабілетін емес, нақты монтаждалған электр қондырғысының жобаға және қолданылатын талаптарға сәйкестігін растайды. Нәтиже үш сұраққа жауап беруі керек: нақты не тексерілді, қандай негіз бойынша бағаланды және қорытынды қондырғының қай бөлігіне қатысты. Осы байланыс болмаса, оң нәтиже көрсетілген хаттаманың өзі нысанның дайын екенін дәлелдемейді.
Сынақтар қабылдаудың кеңірек рәсіміне кіреді. Оларға дейін тапсырылатын қондырғы бойынша құрылыс және монтаждау жұмыстары аяқталады, жобалық сұлбалардағы келісілген өзгерістер ескеріледі және нысан қауіпсіз сынап көруге дайындалады. Сынақтардан кейін анықталған ақаулар жойылып, хаттамалар мен атқарушылық сұлбалар беріледі, ал көзделген жағдайда кешенді сынап көру өткізіледі. Желіден кернеу беру және коммерциялық есепке алуды ресімдеу — техникалық тексерудің орнына жүрмейтін, пайдалануға жіберудің бөлек бөлігі.
Сынақтар нені растауы керек
Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 30 наурыздағы № 246 бұйрығымен бекітілген Тұтынушылардың электр қондырғыларын техникалық пайдалану қағидалары жаңа және қайта жаңартылған қондырғыларды қабылдау ретін белгілейді. Қабылдауға дейін жабдық тораптары мен жасырын жұмыстар аралық қабылдаудан өтеді, жекелеген жүйелерге қабылдау-тапсыру және іске қосу-баптау сынақтары жүргізіледі, содан кейін жабдық кешенді түрде сыналып көріледі.
№ 230 бұйрықпен бекітілген Электр қондырғыларын орнату қағидалары 500 кВ дейінгі жаңадан пайдалануға берілетін электр жабдығын тиісті тарау нормалары бойынша қабылдау-тапсыру сынақтарынан өткізуді көздейді. Егер жабдық бұл нормаларда қамтылмаса, дайындаушы зауыттың нұсқаулықтары мен жеткізуші фирмалардың нұсқаулары қолданылады. Демек, барлық қалқанға, желіге, трансформаторға, жетекке және автоматика жүйесіне бірдей келетін әмбебап тізім жоқ.
Төмен вольтті қондырғылар үшін қолданыстағы «Төмен вольтті электр қондырғылар. 6-бөлім. Сынақтар» ҚР СТ IEC 60364-6-2019 жеке негіз болады. ҚазСтандарттың ресми карточкасында бұл стандарт бастапқы және мерзімдік тексеруге қойылатын талаптарды белгілейтіні әрі күші жойылған ҚР СТ ГОСТ Р 50571.16-2009 стандартының орнына енгізілгені көрсетілген. Хаттама үлгісінде ескі нөмірдің ұзақ уақыт қолданылуы оны қолданыстағы сілтемеге айналдырмайды.
Сынақтар осы нысанға қолданылатын сипаттамалар мен функцияларды растауға тиіс. Нақты көлемді жоба, жабдық түрі, кернеу сыныбы, қосылу шарттары, ЭҚОҚ, бейінді стандарттар және дайындаушының құжаттамасы айқындайды. Бұл мақала сынақ бағдарламасын алмастырмайды және сынақ кернеуін беру операцияларын сипаттамайды: мұндай жұмыстарды қолданыстағы қауіпсіздік шараларын сақтайтын білікті мамандар орындайды.
Қабылдау өзара байланысты кезеңдерден тұрады
Қабылдау-тапсыру сынағын жоба соңында зертхана бір рет келіп орындайтын жұмыс деп түсіну қате. Сенімді нәтиже бақылау конструкциялар жабылғанға дейін басталып, қондырғы пайдалану қызметіне берілгенге дейін жалғасқанда ғана қалыптасады.
Аралық қабылдау
Құрылыс пен монтаждау кезінде жабдық тораптары, құрылыстар және жасырын жұмыстар қабылданады. Кейбір нәтижелерді кейін ашып-бөлшектемей тексеру мүмкін емес: жасырын трассалардың орны, жерге тұйықтау құрылғысының элементтері, өтпелер мен салмалы бөлшектер. Сондықтан тиісті актілер, атқарушылық байламдар және нысан рәсімінде көзделсе, фототіркеу келесі операция басталғанға дейін ресімделеді.
Бұл кезең электр монтаждау бойынша атқарушылық құжаттаманың жалпы жиынтығымен байланысты. Егер актіде, сұлбада және нақты таңбалауда әртүрлі белгілер қолданылса, сынақ хаттамасын қажетті тізбекке дәл жатқызу қиын. Деректерді кейін жады бойынша қалпына келтіру дәлелдер арасындағы үзілісті жоймайды.
Қабылдау-тапсыру және іске қосу-баптау сынақтары
№ 246 Қағидалардың 12-тармағы сынақтарды тапсырылатын электр қондырғысы бойынша барлық құрылыс және монтаждау жұмыстары аяқталғаннан кейін жүргізуді талап етеді. Монтаждау мен баптау барысында енгізілген өзгерістері бар жобалық сұлбалар негіз болады. Бұл маңызды шектеу: нақты сұлба келісіліп өзгертілсе, нысанды жобаның бастапқы парағы бойынша тексеруге болмайды.
«Электртехникалық құрылғылар» ҚР ҚН 4.04-07-2023 іске қосу-баптау жұмыстарын кезеңдерге бөледі. Жеке сынақтардан кейін іске қосу-баптау ұйымы қорғаныстардың параметрлерін, сипаттамаларын және тағайыншамаларын нақтылайды. Үшінші кезеңнің аяқталуы электр жабдығының кешенді сынап көруге техникалық дайындығы туралы актімен ресімделеді. Құжат нысандары мен қол қоюшылар құрамы қолданылатын талаптарда, шартта және нақты нысанның бекітілген рәсімінде айқындалады.
Кешенді сынап көру
Кешенді сынап көру жеке аппаратты емес, жабдық пен технологиялық сұлбалардың өзара жұмысын тексереді. № 246 Қағидалардың 13-тармағына сәйкес оның барысында жабдықтың жұмыс қабілеті, пайдалану қауіпсіздігі, бақылау және басқару жүйелері, қорғаныс, бұғаттау, сигнал беру құрылғылары мен бақылау-өлшеу аспаптары тексеріледі.
Осы Қағидалардың қолданылу саласындағы қондырғылар үшін негізгі және қосалқы жабдық 72 сағат, ал электр беру желісі 24 сағат қалыпты әрі үздіксіз жұмыс істесе, кешенді сынап көру өткізілген болып есептеледі. Бұл мерзімдерді реттелу саласы басқа нысанға механикалық түрде қолдануға немесе бекітілген бағдарлама талаптарының орнына пайдалануға болмайды.
Сынақ бағдарламасы нысан шекарасынан басталады
Өлшеулерді таңдаудан бұрын нақты не тапсырылатынын анықтау керек. Шекара іске қосу кешені, жеке жүйе, тарату құрылғысы, желі немесе технологиялық торап бойынша өтуі мүмкін. Бағдарламада жабдық құрамы, жобаның өзекті парақтары, келісілген өзгерістер, режимдер, бағалау өлшемшарттары, қатысушылар және нәтиже ресімделетін құжаттар көрсетіледі.
Содан кейін құрам нормативтік қолданылу саласымен салыстырылады. ҚР СТ IEC 60364-6-2019 төмен вольтті электр қондырғыларына қатысты. ҚР СТ 2776-2015 электр станциялары мен желілерінің жабдығын сынау көлемі мен нормаларын белгілейді. Екінші құжат талаптарын кез келген тұтынушы қондырғысына арналған әмбебап тізім ретінде көрсетуге болмайды. Сол сияқты аппараттың белгілі бір түріне арналған норма бүкіл жүйені тексеруді алмастырмайды.
Бағдарламада зауыттық құжаттаманы ескеру маңызды. ЭҚОҚ жалпы нормаларда қамтылмаған жабдық бойынша дайындаушы мен жеткізушінің нұсқаулықтарына тікелей сілтейді. Бірақ паспорт немесе зауыттық хаттама жеткізілген бұйымның сипаттамасын растағанымен, оның дұрыс монтаждалғанын, сұлбаға дұрыс қосылғанын және бүкіл қондырғының дайын екенін дәлелдемейді.
Хаттама нақты қондырғыға бірмәнді қатысты болуы керек
«Өлшеу хаттамасы» деген атаудың өзі ештеңені растамайды. Тапсырыс беруші мен пайдалану қызметі тексеру нысанын және қорытынды логикасын қалпына келтіре алғанда ғана құжат пайдалы. Ол үшін нәтиже әдетте мына деректермен байланыстырылуы керек:
- нысан, үй-жай, қондырғы, қосылым немесе тізбек және оның бірмәнді белгісі;
- жобаның өзекті парағы және сұлбаның редакциясы;
- тексерілген жабдық және оның сәйкестендіргіші;
- қолданылған норма, әдістеме немесе дайындаушы құжаты;
- нәтижені бағалауға ықпал етуі мүмкін жағдайлар;
- алынған мәндер және сәйкестік өлшемшарты;
- қабылданған құжат нысанында көзделген көлемдегі өлшеу құралдары туралы мәлімет;
- күн, орындаушы және уәкілетті қатысушылардың қолдары.
Бұл тізім әмбебап бланк емес. Ол қадағаланым қағидатын көрсетеді. Егер хаттамада тек «қалқан бөлмесі» деп жазылса, ал нысанда мұндай бірнеше бөлме болып, тізбек белгілері көрсетілмесе, оң қорытындыны нақты жабдықпен сенімді байланыстыру мүмкін емес.
Мұнда кабель журналы мен желілерді таңбалау ерекше маңызды. Бір сәйкестендіргіш нысанда, сұлбада, журналда және хаттамада қайталануы керек. Сынақ ұйымы тек өз қызметкерлеріне түсінікті параллель атаулар жүйесін жасамауға тиіс.
Тапсырыс берушіге қандай құжаттар беріледі
Берілетін құжаттардың құрамы нысанға байланысты, бірақ сынақ нәтижесі жоба мен атқарушылық материалдардан бөлек қаралмауға тиіс. Жұмыс жиынтығы әдетте мыналарды байланыстырады:
- сынақ бағдарламасы және келісілген көлемі;
- тексеру, өлшеу және жеке сынақ хаттамалары;
- жобаға кірсе, қорғаныстарды, автоматиканы, бұғаттау мен сигнал беруді баптау құжаттары;
- өзекті атқарушылық принциптік сұлбалар;
- аралық қабылдау және жасырын жұмыстар актілері;
- анықталған ескертулер тізімі және олардың жойылғанын растау;
- қолданылатын болса, кешенді сынап көруге техникалық дайындық актісі;
- қорытынды қабылдау актісі немесе шартта көзделген өзге құжат.
ҚР ҚН 4.04-07-2023 құжатының 16.18-тармағында жоғары кернеумен сынау, жерге тұйықтау және нөлдеу құрылғыларын тексеру хаттамалары, сондай-ақ пайдалану үшін қажетті атқарушылық принциптік электр сұлбалары жеке аталған. Іске қосу-баптау ұйымы оларды жеке сынақтардан кейін тапсырыс берушіге береді. Осы норма бойынша қалған баптау хаттамалары бір данада екі айға дейінгі мерзімде, ал техникалық күрделі нысандар бойынша қабылдаудан кейін төрт айға дейін беріледі.
Бұл норма құжаттарды кезең-кезеңімен беруді сипаттайды, бірақ қондырғыны ақаумен немесе қауіпсіз шешім қабылдауға қажетті құжаттарсыз тапсыруға рұқсат бермейді. № 246 Қағидалар ақауы мен кемшілігі бар электр қондырғыларын қабылдауға тікелей тыйым салады. Дайындық туралы нақты шешімге дейін қандай материалдар қажет екенін қолданылатын нормалар, бағдарлама, жоба және шарт айқындайды.
Пайдалануға дайындық хаттамалардан кеңірек
Өлшеулердің толық жиынтығының өзі тұтынушының ұйымдастырушылық дайындығын алмастырмайды. Сынап көру мен рұқсат беруге дейін № 246 Қағидалар электр техникалық және электр технологиялық персоналды жасақтауды, пайдалану және еңбекті қорғау жөніндегі нұсқаулықтарды, жедел сұлбаларды және есеп беру мен есептілік жөніндегі техникалық құжаттаманы әзірлеп, бекітуді талап етеді. Қорғану құралдары, аспаптар мен материалдар да дайындалып, сыналуы, байланыс, сигнал беру, өрт сөндіру, авариялық жарықтандыру және желдету құралдары іске қосылуы керек.
№ 143 бұйрықпен бекітілген Электр энергиясын пайдалану қағидалары ішкі қондырғының дайындығын энергия беруші ұйыммен өзара іс-қимылдан бөледі. Тұтынушылардың электр қондырғыларындағы құрылыс-монтаждау жұмыстары мен сынақтарды «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» заңға сәйкес лицензиясы бар ұйымдар орындайды. Кернеу беру, коммерциялық есепке алу және жауапкершілік шекарасын ресімдеу өз рәсімі бойынша жүргізіледі. Желілік құжаттың болуы хаттамаларды алмастырмайды, ал оң хаттамалардың болуы сыртқы қосылымның ресімделгенін өздігінен білдірмейді.
Оң нәтижені құнсыздандыратын қателер
Бірінші қате — сынақтар сұлбаның ескі редакциясы бойынша өткізіледі. Мәндер дұрыс алынуы мүмкін, бірақ олар нақты монтаждалған конфигурацияға жатпайды.
Екінші қате — хаттамалар таңбалаумен байланыспайды. Құжаттағы желі нөмірі биркамен сәйкес келмейді, ал сәйкестік кестесі жоқ.
Үшінші қате — зауыттық құжаттар қабылдау-тапсыру құжаттары ретінде қабылданады. Олар маңызды, бірақ нысандағы монтаж бен жүйелік өзара жұмысты растамайды.
Төртінші қате — ескертулер формалды түрде жабылады. Ақау нәтижеге ықпал етсе, оны түзеткеннен кейін бағдарламада көзделген қайта тексеру және оның нәтижесін растайтын жаңа құжаттық жазба қажет.
Бесінші қате — желіге қосылу техникалық қабылдаудың қорытындысы деп есептеледі. Бұлар қатысушылары мен құжаттары әртүрлі екі бөлек шешім.
Жиынтық қашан шынымен дайын болады
Көзделген әр сынақ өзекті жобамен және қондырғының нақты элементімен байланыстырылып, бағалау өлшемшарттары көрсетіліп, ескертулер жойылып, құжаттар келісілген құрамда берілгенде жиынтық дайын болады. Пайдалану қызметі ненің тексерілгенін, қандай шектеулер қалғанын және дайындық туралы шешім қандай деректерге негізделгенін түсінуі керек.
Салада жұмыс істейтін мердігерлерді АЭМК қатысушыларының каталогынан көруге болады. Жұмыстарды құжаттау мен тапсыруда бірыңғай кәсіби тәсілдерге мән беретін электр монтаждау және іске қосу-баптау ұйымдары АЭМК-ге кіру шарттарымен таныса алады.
Жиі қойылатын сұрақтар
- Электр қондырғысының қабылдау-тапсыру сынақтары қашан жүргізіледі?
- № 246 Қағидалар бойынша олар тапсырылатын электр қондырғысының құрылыс және монтаждау жұмыстары аяқталғаннан кейін, келісілген өзгерістері бар жобалық сұлбалар бойынша жүргізіледі.
- Барлық электр қондырғысына арналған бірыңғай сынақ тізімі бар ма?
- Жоқ. Көлемді жоба, жабдық түрі, кернеу сыныбы, қолданылатын нормалар және дайындаушы құжаттамасы айқындайды. Басқа реттелу саласындағы құжат талаптарын автоматты түрде қолдануға болмайды.
- Зауыттық хаттама нысандағы сынақты алмастыра ма?
- Жоқ. Зауыттық құжат жеткізілген бұйымның сипаттамаларын растайды, бірақ монтаж сапасын, нақты сұлбаға дұрыс қосылуын және бүкіл қондырғының дайындығын дәлелдемейді.
- Сынақ нәтижесін нысанмен қандай құжаттар байланыстырады?
- Бағдарлама, хаттамалар, өзекті атқарушылық сұлбалар, аралық қабылдау актілері, ескертулерді жою құжаттары және нысан үшін көзделген қорытынды актілер.


