Шымкенттегі сыртқы электр қондырғылары: жабдықты ыстық пен шаңнан қорғау

Шымкенттегі сыртқы электр қондырғылары: жабдықты ыстық пен шаңнан қорғау

Шымкенттегі сыртқы электр қондырғысы үшін IP коды жоғары шкафты таңдау жеткіліксіз. Жобалаушы ауа температурасын, күннен қызуды, жабдықтың өз жылуын, шаңдануды, салқындату тәсілін, қабықша материалын және қызмет көрсету мүмкіндігін бірге тексеруі керек. Бұл факторлар бөлек қаралса, саңылаусыз шкаф қызып кетуі, ал жақсы желдетілетін шкаф тез шаң жинауы мүмкін.

Шымкент бойынша ресми жобалық материалдар қаланы IV-А климаттық кіші ауданына жатқызады және сыртқы ауаның абсолюттік ең жоғары температурасын +44,2 °C деп көрсетеді. Бұл мәнді әр жобадағы жалғыз есептік температура ретінде механикалық түрде қолдануға болмайды: жағдай нақты алаңға, орнату биіктігіне, көлеңкеге, шағылыстыратын беттерге және жұмыс режиміне байланысты. Дегенмен, бұл көрсеткіш сыртқы орындалымды есіктегі таңбаға ғана емес, жылулық модельге сүйеніп таңдаудың маңызын анық көрсетеді.

Алдымен орта сипатталады, содан кейін жабдық таңдалады

Сыртқы қондырғыға арналған тапсырма өзара байланысты бірнеше сұраққа жауап беруі тиіс. Шкаф ашық алаңда, бастырма астында, қызатын қабырға жанында немесе жиынтық қосалқы станция қабықшасының ішінде орналасқан ба? Оған тәуліктің қай уақытында тікелей күн түседі? Жақын маңда топырақ жол, құрылыс, өндіріс, сусымалы материалдардың ашық қоймасы немесе көлік қозғалысы көп жол бар ма? Нысанға қаншалықты жиі қызмет көрсетуге болады және онда тұрақты персонал бар ма?

Жобалау үшін жалпы «ыстық климат» емес, тексеруге болатын параметрлер белгіленеді:

• сыртқы ауаның есептік ең жоғары және ең төмен температуралары;
• күн жүктемесі және беттердің бағдарлануы;
• шаңның шоғырлануы мен қасиеттері, желмен құм тасымалдану ықтималдығы;
• жауын-шашын, конденсация және жуу кезінде судың тию ықтималдығы;
• ортаның химиялық белсенділігі және коррозия қаупі;
• теңіз деңгейінен биіктік, жел жүктемесі және қызмет көрсетуге қолжетімділік;
• ішкі жылу бөлінуі, ток режимдері және қажетті жұмыс мерзімі.

IEC 60721-3-4:2019 ауа райынан қорғалмаған жерлердегі стационарлық жабдыққа әсер ететін орта параметрлерін жіктейді. Мұндай тәсіл жалпы «далада» деген сөзден пайдалырақ: ол нақты өнім көтеруге тиіс климаттық, механикалық және ластаушы әсерлерді бөлек атауға міндеттейді.

IP коды қабықшаны қорғайды, бірақ жылу мәселесін шешпейді

Қолданыстағы ҚР СТ IEC 60529-2012 номиналды кернеуі 72,5 кВ-тан аспайтын электр жабдықтары қабықшаларының қорғау дәрежелерін жіктейді. IP кодының бірінші саны қауіпті бөліктерге қол жеткізу мен қатты заттардың енуіне, екіншісі суға қатысты. Шаңды алаң үшін жобалаушы қажетті қорғау дәрежесін шкафтың құрылымымен, кабельдік кірмелермен, есіктермен, желдету элементтерімен және қызмет көрсету жағдайымен салыстырады.

Сонымен бірге IP коды жабдықты кез келген температурада пайдалануға болады дегенді білдірмейді. Ол материалдың ультракүлгін сәулеге, коррозияға, соққыға немесе химиялық заттарға төзімділігін де растамайды. Бұл сипаттамалар өнім стандарты, өндіруші құжаттамасы және жобалық жағдайлар бойынша тексеріледі.

IP коды неғұрлым жоғары болса, шешім автоматты түрде соғұрлым сенімді болады деп есептеу әсіресе қауіпті. Бақыланбайтын ауа алмасу азайған сайын автоматты ажыратқыштардан, контакторлардан, түрлендіргіштерден, қуат көздерінен және шиналардан жылуды әкету қиындайды. Сондықтан шаң мен судан қорғау жылулық есеппен бірге қаралады. Әрбір тесік пен жалғанған элемент бөлек тексеріледі: кабельдік кірме, дренаж, сүзгі, желдеткіш, кондиционер және есік тығыздағышы қабықшаның мәлімделген қасиеттерін төмендетпеуі тиіс.

Шкафтың іші ауа райы болжамындағы температурадан ыстық болады

Сыртқы шкаф ішіндегі температура кемінде қоршаған ауа температурасынан, күн қызуынан және орнатылған жабдықтың шығынынан құралады. Оған қабықшаның түсі мен материалы, бетінің ауданы, қабырғаға дейінгі арақашықтық, табиғи немесе мәжбүрлі желдету және ішкі құрамдастардың орналасуы да әсер етеді.

IEC TR 60890:2022 төмен кернеулі жиынтық құрылғылар қабықшаларындағы ауа температурасының көтерілуін есептеу әдісін сипаттайды және күн сәулесінен болатын қосымша қызуды бөлек ескереді. Бұл Шымкент үшін маңызды ескерту: аппараттың паспорттық диапазоны тікелей күн астындағы кез келген жабық металл шкафқа емес, өндіруші көрсеткен жағдайларға жатады.

Практикалық шешім жылу балансынан басталады. Жобалаушы нақты режимдердегі құрамдас бөліктердің шығынын анықтайды, сыртқы әсерлерді бағалайды және ең ауыр ұзақ режимдегі ішкі температураны есептейді. Содан кейін оны барлық аппараттардың, клеммалардың, кабельдердің, тығыздағыштардың, электрондық модульдер мен аккумуляторлардың рұқсат етілген мәндерімен салыстырады. Диапазоннан асса, құрылым өзгереді: жылу бөлінуі азайтылады, қабықша үлкейтіледі, көлеңке жасалады, расталған желдету немесе климаттық жабдық қолданылады не жүктеме қайта қаралады.

Бастапқы деректер бойынша кабель қимасын таңдау туралы мақалада температура мен төсеу тәсілі рұқсат етілген ток жүктемесін неге өзгертетіні егжей-тегжейлі түсіндірілген. Сыртқы шкафтың кіріс және шығыс желілеріне де осы қағида қолданылады: есептік токты кабельдік кірме маңындағы және қабықша ішіндегі нақты температурадан бөлек қарауға болмайды.

Көлеңкелеу тек тексерілген шешімнің бөлігі ретінде көмектеседі

Күннен қорғайтын қалқа, қос қабатты шатыр немесе экрандаушы панель желдету мен қолжетімділікке кедергі келтірмесе, тікелей қызуды азайта алады. Ашық түсті сыртқы бет әдетте қара түсті бетке қарағанда күн энергиясын аз сіңіреді, бірақ түс есепті алмастырмайды. Ауа саңылауы, бағдарлану, қабырғалар мен жабындардан шағылу және экран мен шкаф арасын тазарту мүмкіндігі маңызды.

Өндірушілер сыртқы қабықшалар үшін күн сәулесін тікелей ескеруді талап етеді. Мысалы, Schneider Electric кейбір панельдер тікелей күн астында орнатылғанда аппараттардың рұқсат етілген жүктемесін төмендету мен температура режимін тексеруді көрсетеді. Бұл кез келген қалқанға арналған әмбебап мән емес, құжаттаманы дұрыс оқу үлгісі: шешім жобаға кірген нақты жиынтық қондырғы мен құрамдас бөліктердің деректері бойынша қабылданады.

IEC 60068-2-2:2025 бойынша құрғақ ыстықпен сынау бұйымның берілген сынақ жағдайында жоғары температурада жұмыс істеу, сақтау немесе тасымалдау қабілетін растайды. Ол нақты қондырғыны жобалық тексеруді алмастырмайды, өйткені аппараттар жиынтығы, кабельдік кірмелері және сыртқы күннен қорғау элементі бар шкаф сыналған үлгіден өзгеше болуы мүмкін.

Шаңнан қорғау басқарылатын ауа алмасуды қажет етеді

Шаң беттегі ластану ғана емес. Шөгінділер жылу беруді нашарлатады, сүзгілер мен желдету арналарын бітейді, механикалық бөліктерге кедергі келтіреді, ал өткізгіш немесе ылғал сіңіретін бөлшектер оқшауламаға әсер етуі мүмкін. IEC 60068-2-68:1994 ауада қалқып жүретін шаң мен құмның электр техникалық бұйымдарға әсерін сынау әдістерін белгілейді. Жоба үшін бұл әсердің түрі мен ауырлығын сипаттап, жабдықтың жарамдылығын корпустың сыртқы көрінісіне қарап болжау емес, құжатпен растау керегін білдіреді.

Шкаф сыртқы ауамен салқындатылса, сүзгілер жүйенің жұмыс элементіне айналады. Олардың ластануы ауа шығынын азайтып, ішкі температураны көтереді. Сондықтан ерекшеліктемеде сүзгі түрі, есептік режим, қызмет көрсету өлшемшарты, қауіпсіз қолжетімділік және қабықшаның мәлімделген қорғауымен үйлесімділік көрсетілуі керек. Ауыстыру аралығын барлық нысанға бір рет бекітуге болмайды: ол нақты шаңдану мен температура бақылауының нәтижесіне қарай нақтыланады.

Тұйық салқындату контуры сыртқы ауамен алмасуды азайтады, бірақ қосымша жабдықты, энергия тұтынуды, конденсатты әкетуді және сыртқы температура диапазонына қойылатын өз талаптарын туғызады. Кез келген желдеткіш немесе кондиционер сыртта қолдануға есептеліп, өндіруші құжаттамасына сай орнатылуы тиіс. Есікке тұрмыстық тор үшін қолдан тесік жасау расталған қабықшаны тексерілмеген жинаққа айналдырады.

Кабельдер, кірмелер және материалдар бөлек тексеріледі

Шкафтың сыртқы орындалымы кірмеге дейінгі кабель бөлігін қорғамайды. Жобалаушы кабель қабықшасының ультракүлгін сәулеге төзімділігін, пайдалану және монтаждау температурасының диапазонын, механикалық қорғауды, иілу радиусын және бекіту тәсілін тексереді. Күн астындағы және қызған трассадағы кабельдер үшін нақты жағдайға сәйкес рұқсат етілген токтар мен түзету коэффициенттері қолданылады.

Кабельдік кірмелер кабельдің диаметрі мен құрылымына, қабықша материалына, қажетті қорғау дәрежесіне және орта жағдайына қарай таңдалады. Пайдаланылмайтын тесіктердің бітеуіштері расталған сипаттамаларға ие болуы тиіс. Төменнен енгізу әдетте жауын-шашынның тікелей түсуіне азырақ ұшырайды, бірақ орналасу бәрібір кабельдің тартылуын, тығыздағыштың зақымдануын және судың жиналуын болдырмауы керек.

Корпус материалы коррозияға төзімділік, қызу, механикалық беріктік және күн астында қартаю бойынша бағаланады. Металл тиісті жабын жүйесін және зақымдарды бақылауды, полимер ультракүлгін сәуле мен температураға расталған төзімділікті қажет етеді. Материалдың атауы сыныпсыз, сынақсыз және қолдану шарттарынсыз жарамдылықты дәлелдемейді.

Қызмет көрсету жобаға алдын ала енгізіледі

Дұрыс таңдалған қабықшаның өзі өзгеріссіз қалмайды. Тығыздағыштар ескіреді, сүзгілер бітеледі, жабын зақымданады, бекітпе босайды, ал рұқсатсыз жасалған тесіктер қорғау қасиеттерін өзгертеді. Тұтынушылардың электр қондырғыларын техникалық пайдалану қағидалары ластанған атмосферада жабық тарату құрылғыларын шаң мен зиянды газдардың енуінен қорғауды, ал сыртқы жиынтық құрылғылардың шкафтарын саңылаусыздандырып, оқшауламаны көзделген шаралармен қорғауды талап етеді.

Қызмет көрсету жоспарына қабықшаны, кірмелерді, тығыздағыштарды, сүзгілерді, дренажды, қызу мен ластану іздерін мерзімдік тексеру кіреді. Көлемі мен мерзімділігін жауапты ұйым алаң жағдайына, өндіруші құжаттамасына және бақылау нәтижелеріне қарай белгілейді. Қолданыстағы электр қондырғысының ішіндегі барлық жұмысты білікті персонал қолданылатын қауіпсіздік қағидалары бойынша орындайды; бұл мақала кернеудегі жұмыстарды сипаттамайды.

Басқа температуралық шектегі жобалау тәжірибесі Астанада төмен температурада электр монтаждау туралы материалда қарастырылған. Ортақ қағида бірдей: қаланың климаты бастапқы деректерді береді, бірақ түпкілікті шешім нақты алаң мен таңдалған жабдық үшін расталады.

Техникалық тапсырмаға не енгізіледі

Сыртқы қондырғыға тапсырыс берер алдында тексерілетін бір тізім жасаған дұрыс:

1. Орналасу орны, бағдарлануы, көлеңкесі және қызмет көрсетуге қолжетімділігі.
2. Есептік температуралар, күн жүктемесі, шаң, су, коррозия және басқа әсерлер.
3. Электр режимдері және әр құрамдас бөліктің жылу шығыны.
4. Қажетті қорғау дәрежесі және оның барлық кірмелері мен салқындату құрылғылары бар жиналған қабықша үшін расталуы.
5. Жылулық есеп, құрамдас бөліктердің рұқсат етілген температуралары және жүктемені төмендетудің қажетті коэффициенттері.
6. Кабельдерге, кірмелерге, жабындарға, тығыздағыштар мен бекітпелерге қойылатын талаптар.
7. Температураны бақылау тәсілі, қызмет көрсету өлшемшарттары және қосалқы сүзгілер немесе тығыздағыштар тізімі.
8. Өндіруші құжаттары, тексеру хаттамалары және атқарушылық құжаттамаға енуі тиіс мәліметтер.

Мұндай тапсырма ұсыныстарды расталған сипаттамалар бойынша салыстыруға мүмкіндік береді. «Сыртқы шкаф, IP65» деген жазба тым қысқа: ол жинақтың нақты жылу режиміне шыдайтынын, қалай қызмет көрсетілетінін және монтаждан кейін қорғау қасиеттерін сақтайтынын түсіндірмейді.

Қорытынды

Шымкенттегі сенімді сыртқы электр қондырғысы ортаны сипаттау мен жылу балансынан басталады. IP коды, көлеңкелеу, желдету, кабель таңдау және қызмет көрсету кестесі тек бірге жұмыс істейді. Жобалаушы бос қабықшаның бір сипаттамасын бүкіл жинаққа телімей, оның ең ауыр ұзақ режимде жарамдылығын растауы тиіс.

Бейінді ұйымдарды АЭМК қатысушыларының каталогынан табуға болады. Тексерілетін техникалық шешімдер мен кәсіби тәжірибе алмасуға мән беретін электр монтаждау және жобалау компаниялары АЭМК-ге кіру шарттарымен таныса алады.