Астанадағы электр монтаждау: төмен температурада нені ескеру керек

Астанадағы электр монтаждау: төмен температурада нені ескеру керек

Астанадағы қысқы электр монтаждау «аязға төзімді» бұйымды таңдаудан емес, алаң жағдайларын әр кабельдің, аппараттың және шкафтың құжаттамасымен салыстырудан басталады. Жобаға кемінде үш бөлек температуралық шек қажет: сақтау мен тасымалдауға, монтаждауға және пайдалануға арналған шектер. Оларды бір көрсеткішпен алмастырса, жабдық пайдалануға берілгенге дейін зақымдануы немесе мәлімделген режимде жұмыс істей алмайтын жерге орнатылуы мүмкін.

Қазақстан Республикасының Электр қондырғыларын орнату қағидалары жабдықтың, кабельдер мен сымдардың құрылымы, орындалуы, орнату тәсілі және оқшаулау сыныбы қоршаған орта жағдайларына сай болуын талап етеді. Қолданыстағы ҚР СТ IEC 60364-5-51-2012 стандарты да электр жабдығын таңдау мен монтаждауды күтілетін сыртқы әсерлермен байланыстырады. Сондықтан төмен температура мердігер алаңда шешетін маусымдық кедергі емес, жобалау, жабдықтау, жұмысты ұйымдастыру және қабылдау үшін бастапқы шарт болып саналады.

Жұмыс күнінің болжамынан емес, есептік жағдайлардан бастаңыз

Астана климаты өте құбылмалы. Қазгидромет қаңтар айындағы тарихи абсолюттік минимумды −51,6 °C деп көрсетеді, ал 2026 жылғы қаңтардың орташа температурасы −14,3 °C болып, климаттық норма −14,5 °C деңгейінде тіркелді. Бұл мәндер нақты нысанның есептік параметрлерін алмастырмайды, бірақ «сыртта орнатуға арналған» деген сипаттаманың неге жеткіліксіз екенін аңғартады.

Жобада жабдықтың орналасқан жері мен жұмыс режимін бөлек қарастыру қажет. Қалқа астындағы сыртқы шкаф, жылытылмайтын бөлмедегі жабдық, жердегі кабель және жылытылатын қалқандағы аппарат бір ғимаратқа жатса да, әртүрлі жағдайда болады. Нәтижеге ауаның ең төмен температурасы ғана емес, жел, күн сәулесінен қызу, ылғал, қар, мұз қату, тәуліктік ауытқу және электр қорегі ажыратылатын кезеңдер де әсер етеді.

Ауа райы болжамы нақты операцияны бастау туралы жедел шешімге қажет. Ал есептік климаттық параметр жабдық пен инженерлік шараларды бүкіл қызмет мерзіміне таңдауға керек. Бұл екі міндетті араластыруға болмайды.

Сақтау, монтаждау және пайдалануды бөліп қараңыз

Бір бұйымның техникалық сипаттамасында бірнеше түрлі ауқым берілуі мүмкін. Сақтау температурасы қоймада және тасымалдау кезінде бұйымның күйіне қатысты. Монтаждаудың ең төмен температурасы кабельді қашан тарқатуға, июге және тартуға немесе аппаратты қашан орнатуға болатынын анықтайды. Жұмыс ауқымы орнатылып, пайдалануға берілген бұйымға қатысты.

Айырмашылық елеулі болуы мүмкін. Мысалы, Nexans NYM-J кабелінің бір карточкасында монтаждаудың ең төмен температурасы +5 °C, ал ең төмен жұмыс температурасы −10 °C деп көрсетілген. Nexans FG17 кабелі үшін өндіруші монтаждау минимумын −15 °C, ал пайдалану минимумын −30 °C деп белгілейді. Бұл әмбебап норма да, дәл осы бұйымдарды таңдау жөніндегі кеңес те емес. Мысалдар оқшаулау материалы мен өнімнің мақсаты рұқсат етілетін жағдайларды өзгертетінін көрсетеді, сондықтан бір кабельдің шегін екіншісіне қолдануға болмайды.

Осы қағида автоматты ажыратқыштарға, түйістіргіштерге, жетектерге, өлшеу аспаптарына, қорек көздеріне және аккумуляторларға да қатысты. Корпус сыртта орналастыруға есептелсе де, ішіндегі аппараттың температуралық ауқымы тар болуы мүмкін. Schneider Electric автоматты ажыратқыштарының бір сериясына арналған құжаттамада жұмыс ауқымы −25-тен +70 °C-қа дейін деп көрсетіліп, аппаратты су мен конденсаттан қорғау талап етіледі. Басқа серияның немесе басқа өндірушінің шектері өзгеше болуы мүмкін.

Сатып алуға дейін температуралық шектеулер кестесін жасаған дұрыс. Онда әр позиция бойынша өндіруші мен белгіленімі, сақтау, монтаждау және пайдалану температурасы, рұқсат етілетін ылғалдылық, жылыту талабы, ең аз иілу радиусы және паспортқа не нұсқаулыққа сілтеме тіркеледі. Мұндай кесте ерекшелік пен алаңның нақты жағдайлары арасындағы қайшылықты ерте көрсетеді.

Кабель трасса жағдайы мен төсеу тәсіліне қарай таңдалады

Аязда кей кабельдердің полимер қабықшасы мен оқшаулауының иілгіштігі төмендейді. Сондықтан кабельді рұқсат етілген температурадан төмен кезде «абайлап тарту» өндіруші талабын алмастырмайды. Қауіп барабанды тарқатқанда, кабельді игенде, бұрылыстар арқылы тартқанда және суықта ұзақ тұрған кабельді жылжытқанда пайда болады.

Жұмыс жоспары кабельдің жобалық орнына дейінгі бүкіл жолын қамтуы керек:

• барабан мен орам қайда және қандай температурада сақталады;
• кабель ашық алаңда қанша уақыт болады;
• өндіруші нақты температурада монтаждауға рұқсат бере ме;
• осы марка үшін қандай иілу радиусы мен тарту күші белгіленген;
• кабель ұштары ылғал мен ластанудан қалай қорғалады;
• бақылау, өлшеу және құжаттау қашан орындалады.

Температура рұқсат етілген шектен төмен болса, жұмыс кейінге қалдырылады немесе өндіруші мен жоба тікелей қарастырған шешім қолданылады. Өздігінен жасалған жылыту, ашық жалын және қабықшаны бір жерден қатты қыздыруға болмайды: олар температураны біркелкі таратпайды және материалды жасырын зақымдауы мүмкін.

Температуралық ауқым электрлік есепті жоққа шығармайды. Қима, ұзақ уақыт рұқсат етілетін ток, кернеудің түсуі, қысқа тұйықталу тогы, қорғаныс аппараты және төсеу тәсілі бірге қаралады. Мұндай шешімге қажетті бастапқы деректер кабель қимасын таңдау туралы мақалада түсіндірілген.

Шкафтар үшін ішкі микроклимат маңызды

Сыртқы ауа мен шкаф ішіндегі температура бірдей емес. Ішкі режимге аппараттардың жылу бөлуі, қабықшаның материалы мен өлшемі, күн сәулесі, желдету, тығыздағыштар, кабельдік кірмелер, жылыту және тоқтап тұру ұзақтығы әсер етеді. Жобалаушы корпустың қорғаныс дәрежесін ғана емес, әр компоненттің ауқымын тексереді.

Конденсат бөлек қауіп тудырады. Ол ылғалды ауа шық нүктесінен суық бетке тигенде пайда болады. Аяздан кейін күннің күрт жылынуы, жабдықтың мерзімді қосылуы және суық аппаратты жылы бөлмеге кіргізу металл мен оқшаулағыш беттерде ылғал түзуі мүмкін. Шкаф ішінде бұл тоттану, мерзімінен бұрын тозу және істен шығу қаупін арттырады.

Жылытқыш, термостат, гигростат, желдету немесе жылу оқшаулау есеппен және өндіруші нұсқаулығымен таңдалады. Кез келген жылытқыш мәселені өздігінен шешеді деп санауға болмайды: қуаты, орнату орны немесе басқару алгоритмі қате болса, суық аймақтар сақталып не компоненттер шамадан тыс қызуы мүмкін. Кабельдік кірмелер мен тығыздағыштардың есептік температурада қасиетін сақтайтынын да тексеру қажет.

Суық қорғаныс аппараттарына да әсер етеді. Номиналды ток, ағытқыш түрі, температуралық өтем және жұмыс ауқымы нақты бұйым каталогы бойынша қаралады. Таңдаудың жалпы өлшемдері автоматты ажыратқыш сипаттамалары туралы материалда берілген, бірақ түпкілікті шешім әрқашан жобаға және өндіруші құжаттамасына сүйенеді.

Жұмысты ұйымдастыру жұмыстарды орындау жобасында ескерілуі керек

Қыста құн мен мерзім монтаж көлеміне ғана байланысты емес. Кестеде жеткізілімді қабылдау, сезімтал материалдарды жылы жерде сақтау, температураны теңестіруге кететін уақыт, жабық жұмыс аймағын дайындау, ауа райын бақылау және резервтік уақыт қарастырылуы керек. Бұл операциялар жоспарға кірмесе, бригада бос тұру мен өнім шектеуін бұзудың бірін таңдауға мәжбүр болады.

Алаңға шығар алдында жауапты инженер мыналарды салыстыруы керек:

1. нақты температура мен операция кезеңіне арналған болжам;
2. сақтау немесе тасымалдаудан кейінгі бұйымның өз температурасы;
3. сақтау, монтаждау немесе қосу сияқты нақты әрекетке рұқсат етілетін минимум;
4. уақытша жарықтандырудың, жылытудың және қорғалған жұмыс орнының дайындығы;
5. паспорттардың, нұсқаулықтардың және бекітілген технологиялық шешімдердің болуы;
6. қызметкерлердің біліктілігі мен орындалатын жұмысқа арналған қауіпсіздік шаралары.

Операцияны кейінге қалдыру тәртібін алдын ала бекіткен жөн: температураны кім өлшейді, бақылау нүктесі қайда орналасады, қандай аспап қолданылады және жұмысты қайта бастауға кім рұқсат береді. Бұл өндірістік кесте мен техникалық шектеулер арасындағы дауды азайтады.

Қабылдау тек кернеудің барын емес, жағдайлардың сақталғанын растайды

Қысқы монтаждан кейін жабдықты қосып, жұмыс істейтініне көз жеткізу жеткіліксіз. Атқарушылық құжаттамада бұйымдардың маркалары мен партияларын, паспорттарды, маңызды операциялар кезіндегі температура жазбаларын, кіріс бақылауының нәтижелерін, жасырын жұмыс актілерін және жобада көзделген өлшеу мен сынақ хаттамаларын сақтау керек.

Пайдалануға берер алдында білікті мамандар қабықша мен корпуста көзге көрінетін зақымның жоқтығын, кірмелер мен тығыздағыштардың күйін, жылыту мен микроклимат автоматикасының жұмысын, баптаулардың жобаға сәйкестігін және бөлме немесе шкафтың қалыпты режимге дайындығын тексереді. Өлшеулер мен сынақтар бекітілген бағдарлама бойынша, электр қауіпсіздігі қағидаларын сақтай отырып орындалады. Бұл мақала жобаны, өндіруші нұсқаулығын немесе жұмысқа рұқсатты алмастырмайды.

Тапсырысшыға қысқы пайдалану шарттарының жеке тізімін берген дұрыс: жылытқыш қашан жұмыс істеуі керек, қандай параметрлер бақыланады, ұзақ ажырату кезінде не істеу қажет және қандай белгі тексеруді талап етеді. Мұндай құжат болмаса, дұрыс монтаждалған жүйе пайдалану кезінде рұқсат етілген режимнен шығып кетуі мүмкін.

Мердігерге берілетін техникалық тапсырмаға не кіреді

Сапалы техникалық тапсырма «Астана жағдайына арналған орындалым» деген сөзбен шектелмейді. Онда нысанның есептік жағдайлары, жабдық орналасатын жер, электр қорегі мен тоқтап тұру режимдері, сақтау және монтаждау талаптары, растаушы құжаттар құрамы, температуралық бақылау тәртібі және тараптардың жауапкершілік шегі көрсетіледі.

Орындаушыны таңдағанда «қыста жұмыс істейміз» деген жалпы уәдені емес, негізгі позициялар бойынша нақты шектеулер кестесін және температура шектен шыққан кездегі әрекет жоспарын сұраған жөн. Ықтимал орындаушылардың мамандануын АЭМК қатысушыларының каталогынан тексеруге болады.

Қорытынды

Астанадағы сенімді қысқы электр монтаждау тексерілетін тізбекке сүйенеді: нысанның климаттық жағдайлары, нақты бұйымдардың ауқымы, жобалық шаралар, жұмысты ұйымдастыру және құжатталған қабылдау. «Аязға төзімді» деген бір белгі бұл тізбекті алмастырмайды. Мердігер сақтау, монтаждау және пайдалануды неғұрлым ерте ажыратса, зақымдану, бос тұру және қайта жасау қаупі соғұрлым төмен болады.

Кәсіби тәжірибе алмасып, салалық қауымдастық жұмысына қатысқысы келетін электр монтаждау ұйымдары АЭМК-ге кіру шарттарымен таныса алады.