Электр монтаждау шарты: жұмыс көлемі, мерзімдер, материалдар және тараптардың жауапкершілігі

Электр монтаждау шарты: жұмыс көлемі, мерзімдер, материалдар және тараптардың жауапкершілігі

Электр монтаждау шарты техникалық тапсырма мен коммерциялық ұсынысты тексеруге болатын міндеттемелерге айналдыруы керек. Шарттан мердігердің қандай нәтиже тапсыратыны, қандай бастапқы деректермен жұмыс істейтіні, тапсырысшының нені беретіні, баға мен мерзімнің қашан өзгеретіні және тараптардың орындалуды қандай құжаттармен растайтыны анық көрінуге тиіс. Осы байланыстар неғұрлым нақты болса, бір тарап жұмысты қосымша, ал екінші тарап оны бағаға әлдеқашан енгізілген деп санайтын жағдайлар соғұрлым азаяды.

Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі кәсіпкерлік қызмет барысында жасалатын мәмілелер үшін жазбаша нысанды заңда белгіленген ерекшеліктерді, соның ішінде жасалған сәтте орындалатын мәмілелерге қатысты ерекшелікті ескере отырып көздейді. 393-бап шарттың нысанасын елеулі талаптарға жатқызады, ал 616-бап мердігерліктің негізін белгілейді: мердігер белгілі бір жұмысты орындайды және оның нәтижесін белгіленген мерзімде тапсырады, тапсырысшы нәтижені қабылдап, ақысын төлейді. Құрылысқа, қайта жаңғыртуға немесе нысанды күрделі жөндеуге ажырамас түрде байланысты электр монтаждау жұмыстарына құрылыс мердігерлігі туралы қағидалар да қолданылуы мүмкін. Сондықтан үлгіні құжаттың атауына ғана емес, жобаның нақты мазмұнына қарай тексерген жөн.

1. Шарттың нысанасы нақты нәтижеден басталады

«Электр монтаждау жұмыстарын орындау» деген тұжырым жеткіліксіз. Нысананы объект, жұмыс учаскесі және нәтиже арқылы ашқан дұрыс: қандай жүйелер, қай үй-жайларда немесе аймақтарда, жобаның қай редакциясы бойынша және жауапкершіліктің қандай шекарасында монтаждалады. Сонымен қатар тапсырмаға кірсе, сынақтар, таңбалау, атқарушылық сұлбалар, актілер, хаттамалар және жабдық паспорттары сияқты ілеспе нәтижелер көрсетіледі.

Жұмыс көлемін қосымшалармен бекіткен ыңғайлы:

• жұмыс шекарасы көрсетілген техникалық тапсырма;
• жобалау құжаттамасының өзекті жинағы және парақтар тізімі;
• материалдар мен жабдықтың спецификациясы;
• жұмыс көлемдерінің ведомосы немесе смета;
• кезеңдер кестесі;
• тапсырылатын құжаттар тізімі;
• тапсырысшының, мердігердің және тартылған ұйымдардың міндеттер матрицасы.

Әр қосымшада күн мен редакция нөмірі болуы керек. Парақтар тізімінсіз «тапсырысшының жобасына» сілтеме жасау мердігердің нақты қай жинақты алғанын көрсетпейді. Құжаттар арасында қайшылық болса, шартта түсіндірме сұрау тәртібі және келісілген құжаттардың басымдығы белгіленсін. Ыңғайлы нұсқаны үнсіз таңдау техникалық алшақтықты кейін баға мен сапа туралы дауға айналдырады.

Ерекшеліктерді де бөлек жазады. Мысалы, бағаға жобалау, құрылыс ойықтарын жасау, әрлеуді қалпына келтіру, автоматика, әлсіз ток жүйелері, техникалық шарттар алу немесе пайдалану кезіндегі қызмет көрсету кірмеуі мүмкін. Ерекшелік нақты болуы керек, оны «өзге жұмыстар көзделмеген» деген жалпы сөйлемнің ішінде жасыруға болмайды.

2. Мерзім — шарт соңындағы бір ғана күн емес

Азаматтық кодекстің 620-бабы жұмыстың бастапқы және соңғы мерзімдерін көрсетуді талап етеді; тараптар аралық мерзімдерді де белгілей алады. Электр монтаждау үшін өлшенетін кезеңдері бар күнтізбелік кесте пайдалы: трассалардың дайындығы, қалқандарды жеткізу, жекелеген аймақтарды монтаждау, сынақтар, құжаттарды беру және қорытынды қабылдау.

Кесте тапсырысшы бақылайтын жағдайлармен байланыстырылсын. Оларға жұмыс фронтын беру, объектіге кіруге рұқсат, құрылыс дайындығы, келісілген ажырату уақыты, өзекті құжаттаманы беру немесе тапсырысшы жабдығын ұсыну жатады. Шартта әр талаптың орындалуын қандай құжат растайтыны және кідіріс болғанда мерзімнің қалай қайта есептелетіні жазылғаны дұрыс.

«Мерзім автоматты түрде ұзартылады» деген сөздің өзі тым белгісіз. Нақты тәртіп қажет: хабарламаны кім және қандай мерзімде жібереді, кідірістің мән-жайы мен ұзақтығы қалай тіркеледі, жаңартылған кестені тараптар қалай бекітеді. Осындай тетік негізді мерзім ауыстыруды кешігуді кейіннен ақтау әрекетінен ажыратады.

3. Материалдар мен жабдықты әр позиция бойынша бөледі

Азаматтық кодекстің 617-бабындағы жалпы қағида бойынша шартта өзгеше көзделмесе, мердігер жұмысты өз материалдарымен, өз күшімен және қаражатымен орындайды. Сондықтан шартта материалдар мен жабдықтың әр тобын кім сатып алатыны тікелей көрсетілсін. Ірі жобаларда жеткізу ведомосын қолданған ыңғайлы: позиция, техникалық сипаттамалар, саны, жеткізуші тарап, беру мерзімі, қабылдау орны және ілеспе құжаттар жинағы.

Егер баламаға рұқсат етілсе, баламалылық өлшемдері мен келісу рәсімі бекітіледі. «Келісім бойынша аналог» деген сөз номиналдық сипаттамалар, үйлесімділік, өрт қасиеттері, сертификаттар, жеткізу мерзімі және ауыстырудың жобаға әсері туралы сұрақтарға жауап бермейді. Жазбаша келісім алынбайынша мердігер ауыстыруды мақұлданды деп есептемеуі керек.

Тапсырысшы материалдары үшін санын және сыртқы күйін қабылдау, сақтау, шығын есебі, қалдықтарды қайтару, жарамсыздық немесе жиынтықсыздық анықталғанда әрекет ету тәртібі маңызды. 625-бап мердігерден тапсырысшы берген материалдарды үнемді пайдалануды, есеп беруді және қалдықты қайтаруды не тараптардың келісімімен оның құнын ескеруді талап етеді. 628-бап жарамсыз материалдар, жабдық, техникалық құжаттама немесе нәтиженің жарамдылығына қауіп төндіретін өзге жағдайлар туралы тапсырысшыға ескертуді талап етеді.

Сонымен бірге шарт міндетті қауіпсіздік талаптарын бұзатын материалды қолдануға немесе нұсқауды орындауға рұқсат бермеуі тиіс. Тараптардың коммерциялық келісімі объектіге және жұмыстарға міндетті нормалардың күшін жоймайды.

4. Баға көлемге және өзгерістер тәртібіне сай болуы керек

Азаматтық кодекстің 621-бабы жұмыстың бағасын немесе оны анықтау тәсілін көрсетуді көздейді және смета жасауға мүмкіндік береді. Мердігер жасаған смета тапсырысшы оны растаған сәттен бастап шарттың бір бөлігіне айналады; смета шамамен алынған немесе тұрлаулы болуы мүмкін, ал шартта өзгеше көрсетілмесе, баға тұрлаулы деп есептеледі.

Сондықтан шартта тек қорытынды сома болмауы керек. Шартта немесе қосымшада бағаның құрамы, валюта, ҚҚС есептеу тәртібі, бағалардың күні, енгізілген жеткізілімдер мен қызметтер, көзделсе индекстеу талаптары және көлемді өлшеу қағидалары бекітіледі. Құрылымның практикалық талдауы электр монтаждау жұмыстарының сметасы туралы мақалада берілген.

Төлем кестесі дәлелденетін оқиғаларға байланыстырылуы керек: аванс, келісілген партияны жеткізу, кезең актісіне қол қою немесе жұмысты толық тапсыру. Егер шартта алдын ала төлем көзделмесе, 623-бап төлемді тиісінше орындалған нәтижені түпкілікті тапсырумен байланыстырады. Кезеңдік үлгіде тараптар кезеңнің құрамын, оны жабатын құжатты, тексеру мерзімін және төлем мерзімін алдын ала белгілейді.

Қосымша жұмыс объектідегі ауызша өтініштен туындамауы керек. Жұмыс тәртібі мынадай: бастамашы өзгерісті сипаттайды, мердігер оның көлемге, бағаға және мерзімге әсерін бағалайды, тапсырысшының уәкілетті өкілі өзгерісті жазбаша келіседі, содан кейін тараптар қосымшаны, сметаны және кестені жаңартады. Құрылыс мердігерлігі үшін 654-бап жобалау-сметалық құжаттамада ескерілмеген жұмыстарды және олар туралы тапсырысшыға хабарлау міндетін бөлек реттейді.

5. Қабылдау тәртібі жұмыс басталғанға дейін жазылады

Қабылдау бөлімі төрт сұраққа жауап беруі керек: не ұсынылады, кім тексереді, тексеруге қанша уақыт беріледі және ескертулер қалай рәсімделеді. 630-бап қабылдауды шартта белгіленген тәртіппен және мерзіммен байланыстырады әрі қарап тексеру кезінде табылған ауытқулар мен кемшіліктер туралы мәлімдеуді талап етеді. Құрылыс мердігерлігі үшін 663-бап мердігердің дайындық туралы хабарламасын алған тапсырысшы нәтижені қабылдауға кірісуге тиіс екенін көздейді.

Жабылатын учаскелер үшін конструкциялар жабылғанға дейін куәландыру нүктелері белгіленеді. Сынақтар үшін хаттамалар тізімі және нәтиженің расталғанын анықтайтын өлшемдер керек. Атқарушылық жинақ бойынша формат, дана саны, жауапты тұлға және беру мерзімі жазылады. Мұндай жинақтың құрылымы электр монтаждау бойынша атқарушылық құжаттама туралы материалда түсіндірілген.

Ескерту шарттың, жобаның немесе міндетті норманың нақты талабымен байланыстырылуы керек. Актіде ақау, орны, жою мерзімі және қайта тексеру тәртібі көрсетіледі. «Үнсіз қалған жағдайда актіге қол қойылды деп есептеледі» деген тұжырым мұқият құқықтық бағалауды талап етеді: заңнама немесе объектінің сипаты міндетті қабылдау рәсімдерін көздейтін жерде оны нақты тексерудің орнына қолдануға болмайды.

6. Сапа, кепілдік және жауапкершілік — бөлек бөлімдер

632-бап нәтиженің шартқа, ал міндетті талаптар болған жағдайда сол талаптарға да сәйкес болуын талап етеді. Сондықтан сапа өлшемдерін нақты құжаттармен байланыстырған дұрыс: жобаның редакциясы, спецификация, қолданылатын нормалар, сынақ бағдарламасы және келісілген нәтиже.

Кепілдік бөлімі мерзімді, оның басталу сәтін, қамтылатын элементтерді, хабарлау тәртібін және мердігердің тексеру жүргізу үшін қол жеткізуін белгілеуі керек. Сонымен бірге мердігер бақылай алмайтын жағдайлар көрсетіледі: үшінші тұлғалардың араласуы, құжаттаманы бұза пайдалану, тапсырысшы жабдығының зақымдануы. Мұндай ерекшеліктер мердігерді өзінің бұзушылықтары үшін жауапкершіліктен босатпауға тиіс. 635-бап тиісінше емес сапаның салдарын, соның ішінде кемшіліктерді жоюды, бағаны төмендетуді немесе көзделген жағдайларда шығындарды өтеуді белгілейді.

Тараптардың жауапкершілігі нақты міндеттермен байланыстырылсын. Мердігер үшін бұл мерзім, сапа, тапсырысшы мүлкінің сақталуы, құжаттардың толықтығы және қосалқы мердігерлердің әрекеттері болуы мүмкін. Тапсырысшы үшін — дер кезінде кіру мүмкіндігі, бастапқы деректер, келісулер, өзіне бекітілген материалдарды жеткізу, қабылдау және төлем. Тұрақсыздық айыбы әлсіз шартты өздігінен түземейді: оны есептеу негізі, кезеңі, шегі, талап қою тәртібі және бұзушылықтың құжатпен расталуы маңызды.

Құрылыс жұмыстары үшін 653-бап оларды қауіпсіз жүргізу жауапкершілігін мердігерге жүктейді. Дегенмен шартта алаңдағы ұйымдастыру әрекеттері бөлінуі керек: кіріспе режимі, сабақтас жұмыстарды үйлестіру, рұқсат етілген аймақтар, ажыратулар және хабарламалар алмасу. Ешбір талап белгіленген шараларсыз кернеу астында жұмыс істеуге рұқсат бермеуі немесе білікті персоналды даярлығы жоқ орындаушылармен алмастырмауы тиіс.

7. Шартты бір бағытпен тексеріңіз

Қол қою алдында құжатты бастапқы деректерден төлемге дейін қарап шығыңыз:

1. Шарт пен қосымшалар бойынша нәтиже мен жұмыс шекарасын бірмәнді анықтауға бола ма?
2. Көлем, смета, спецификация және кесте редакциялары сәйкес пе?
3. Материалдарды, кіру мүмкіндігін, жобаны және келісулерді кім әрі қашан беретіні түсінікті ме?
4. Ауыстыру, қосымша жұмыс және мерзімді ауыстыру үшін жазбаша тәртіп бар ма?
5. Әр төлем тексерілетін нәтижеге байланысты ма?
6. Құжаттар, сынақтар және қабылдау нүктелері тізілген бе?
7. Сапа өлшемдері, кепілдік міндеттемелер және жауапкершілік ажыратылған ба?
8. Шарт міндетті қауіпсіздік немесе қабылдау талаптарының күшін жоюға тырыспай ма?

Бұл тексеруді бірлесіп жүргізген дұрыс: жоба жетекшісі жұмыс шекарасын, инженер техникалық талаптарды, жабдықтау қызметі жеткізілімдерді, ал заңгер құқықтық тұжырымдарды растайды. Мақала жұмыс құрылымын береді, бірақ нақты шарт пен жобаның құқықтық сараптамасын алмастырмайды.

Қорытынды

Сенімді электр монтаждау шарты нысананы, жобаны, сметаны, кестені, жеткізілімдерді, қабылдауды және жауапкершілікті бір жүйеге байланыстырады. Ол барлық ықтимал мәселені алдын ала сипаттауға тырыспайды, бірақ көлем өзгергенде, бастапқы ақпарат кешіккенде, жарамсыз материал анықталғанда немесе тапсыру кезінде ескерту туындағанда тараптарға түсінікті әрекет тәртібін береді.

Тапсырысшылар бейінді ұйымдарды АЭМК мүшелерінің каталогынан тексере алады. Шарттық және жобалық тәжірибе алмасуға мүдделі электр монтаждау компаниялары мен мамандары АЭМК-ге кіру талаптарымен таныса алады.